کاربری جاری : مهمان خوش آمدید
 
خانه :: مقتل


ضربت خوردن حضرت علی علیه السلام

درباره : حضرت علی علیه السلام منبع : « كشف الغمّه ج ۲ص ۶۳»،« الارشاد ج ۱ ص۱۷». منتهی الامال ج۱ ص ۴۱۷

مشهور ميان علماى شيعه آن است كه در شب جمعه نوزدهم ماه مبارك رمضان سال چهل هجری در وقت طلوع صبح، حضرت سيّد اوصياء اميرالمؤمنين على علیه‌السلام ضربت خورد بر دست عبد الرّحمن بن ملجم مرادى به معاونت وردان بن مجالد و شبيب بن بجره و اشعث بن قيس و قطامه دختر اخضر، عليهم جميعاً لعنة اللَّه و الملائكة و النّاس اجمعين  (شیخ مفید الارشاد ج۱ ص ۱۱، طبرسی اعلام الوری ص۲۲۷، محدث اربلی، کشف الغمه ج۱ ص ۴۲۸، شیخ کفعمی، المصباح ص ۵۱۳، رضی الدین حلّی، العدد القویه ص ۲۳۵ ، علامه مجلسی جلاءالعیون ص ۳۲۰، شیخ عباس قمی منتهی الآمال ص ۴۱۱)  و پس از دو روز یعنی در ۲۱ رمضان بر اثر همان شمشیر زهر آلود به شهادت رسیدند ( ( مرحوم کلینی، الکافی ج۱ ص ۴۵۲، شیخ مفید الارشاد ج۱ ص ۱۳،فتال نیشابوری، روضة الواعظین ج۱ ص ۱۳۲، محدث اربلی، کشف الغمه ج۱ ص ۴۳۵، شیخ طوسی، التهذیب ج۶ ص ۱۹، رضی الدین حلّی، العدد القویه ص ۲۳۵، طبرسی اعلام الوری ص۲۲۹ ، علامه مجلسی جلاءالعیون ص ۳۲۰، شیخ عباس قمی منتهی الآمال ص ۴۱۱ ) البته محدث اربلی در گزارش دومی شهادت را در ۲۳ رمضان هم ذکر کرده است. محدث اربلی، کشف الغمه ج ۱ص ۴۳۶، رضی الدین حلّی، العدد القویه ص ۲۳۵.

شيخ مفيد و ديگران روايت كرده‏ اند كه گروهى از خوارج در مكّه با يكديگر جمع شدند بعد از واقعه نهروان و گفتند: امرائى كه در ميان مسلمانان هستند همه از راه حق به در رفته ‏اند، و قصّه نهروان را ذكر كردند و گريستند و بر كشتگان نهروان ترحّم كردند، و با يكديگر هم سوگند شدند كه حضرت اميرالمؤمنين علیه‌السلام و معاويه و عمرو بن العاص را در يك شب به قتل آورند و طلب خون خارجيان نهروان را از امير المؤمنين علیه‌السلام بكنند، پس عبد الرحمن بن ملجم گفت: من على علیه‌السلام را می‌كشم، عمرو بن بكر گفت: من عمرو بن العاص را می‌كشم، برك بن عبد اللّه گفت: من معاويه را می‌كشم، و چنين با يكديگر عهد بستند كه‏ چون ابن ملجم به كوفه درآمد، آن راز را به كسى اظهار نكرد و روزى به خانه مردى از قبيله تيم الرباب رفت و قطامه ملعونه را در آن خانه ديد، حضرت امير المؤمنين علیه‌السلام در جنگ خوارج پدر و برادر او را كشته بود و آن ملعونه در نهايت حسن و جمال بود. چون ابن ملجم آن ملعونه را ديد، آتش محبّتش در سينه او مشتعل گرديد و او را به نكاح خود دعوت نمود، آن ملعونه گفت كه: مهر من سه هزار درهم است و غلامى و كنيزكى و كشتن على بن أبي طالب علیه‌السلام است، آن ملعون براى مصلحت گفت: آنچه گفتى قبول كردم به غير از قتل‏ على بن أبي طالب علیه‌السلام كه مرا قدرت آن نيست، آن ملعونه گفت كه: او را غافل گردان و بكش، اگر از كشتن رهائى يابى با من عيش خواهى كرد، و اگر كشته شوى ثواب آخرت از براى تو بهتر از زندگانى دنياست. چون آن ملعون دانست كه آن ملعونه در مذهب با او موافقت دارد، گفت: به خدا سوگند كه من نيز به اين شهر نيامده‌ام مگر براى اين كار، آن ملعونه گفت كه: من از قبيله خود جمعى را با تو همراه می‌كنم كه تو را در اين امر معاونت نمايند، پس آن ملعونه وردان بن مجالد را از قبيله خود ياور گردانيد، و ابن ملجم ملعون شبيب بن بجره را ديد و گفت: اى شبيب نمی‌خواهى تو را به امرى دعوت كنم كه باعث شرف دنيا و آخرت تو باشد؟ شبيب گفت كه: آن امر كدام است؟ گفت: آنكه يارى كنى مرا بر كشتن على بن أبي طالب علیه‌السلام شبيب نيز از جمله خوارج بود، پس گفت: اى ابن ملجم كارى بزرگ پيش گرفته‌اى و كشتن على علیه‌السلام آسان نيست، ابن ملجم گفت: در مسجد پنهان می‌شويم، چون به نماز بيرون می‌آيد مطلب خود را به عمل می‌آوريم، پس آن ملعون را نيز با خود متّفق كرد، و در شب نوزدهم ماه رمضان آن سه ملعون به اين عزيمت به مسجد درآمدند و قطامه ملعونه خيمه در مسجد زده بود و مشغول اعتكاف بود، در آن شب آن ملاعين در خيمه او به سر بردند و آن ملعونه جامههاى حرير بر سينه‏ هاى ايشان بست و شمشيرها به دستشان داد و ايشان را بيرون فرستاد. پس آن سه ملعون آمدند و به نزديك آن درى كه حضرت امير المؤمنين علیه‌السلام داخل مسجد می‌شد نشستند، و پيشتر راز خود را با اشعث بن قيس خارجى گفته بودند و او نيز با ايشان در اين امر متّفق شده بود و به يارى ايشان به مسجد آمده بود، و در آن شب حجر بن عدى در مسجد بود، ناگاه شنيد كه اشعث می‌گويد: اى ابن ملجم زود باش و حاجت خود را برآور كه چون صبح طالع شود رسوا می‌شوى. چون حجر اين سخن را شنيد غرض ايشان را فهميد و به اشعث لعين گفت: اى اعور ملعون اراده كشتن على علیه‌السلام دارى؟ و به جانب خانه آن حضرت دويد كه آن حضرت را خبر كند، قضا را آن حضرت از راه ديگر رفته بود، چون به مسجد برگشت شنيد كه مردم می‌گويند: امير المؤمنين علیه‌السلام كشته شد .

متن عربی روایت : مَا رَوَاهُ جَمَاعَةٌ مِنْ أَهْلِ السِّيَرِ مِنْهُمْ أَبُو مِخْنَفٍ لُوطُ بْنُ يَحْيَى وَ إِسْمَاعِيلُ بْنُ رَاشِدٍ وَ أَبُو هِشَامٍ الرِّفَاعِيُّ وَ أَبُو عَمْرٍو الثَّقَفِيُّ وَ غَيْرُهُمْ أَنَّ نَفَراً مِنَ الْخَوَارِجِ اجْتَمَعُوا بِمَكَّةَ فَتَذَاكَرُوا الْأُمَرَاءَ فَعَابُوهُمْ وَ عَابُوا أَعْمَالَهُمْ عَلَيْهِمْ وَ ذَكَرُوا أَهْلَ النَّهْرَوَانِ وَ تَرَحَّمُوا عَلَيْهِمْ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ لَوْ أَنَّا شَرَيْنَا أَنْفُسَنَا لِلَّهِ فَأَتَيْنَا أَئِمَّةَ الضَّلَالِ فَطَلَبْنَا غِرَّتَهُمْ فَأَرَحْنَا مِنْهُمُ الْعِبَادَ وَ الْبِلَادَ وَ ثَأَرْنَا بِإِخْوَانِنَا لِلشُّهَدَاءِ بِالنَّهْرَوَانِ فَتَعَاهَدُوا عِنْدَ انْقِضَاءِ الْحَجِّ عَلَى ذَلِكَ فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُلْجَمٍ أَنَا أَكْفِيكُمْ‏ عَلِيّاً وَ قَالَ الْبُرَكُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ التَّمِيمِيُّ أَنَا أَكْفِيكُمْ مُعَاوِيَةَ وَ قَالَ عَمْرُو بْنُ بَكْرٍ التَّمِيمِيُّ أَنَا أَكْفِيكُمْ عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ وَ تَعَاقَدُوا عَلَى ذَلِكَ وَ تَوَافَقُوا عَلَيْهِ وَ عَلَى الْوَفَاءِ وَ اتَّعَدُوا لِشَهْرِ رَمَضَانَ فِي لَيْلَةِ تِسْعَ عَشْرَةَ ثُمَّ تَفَرَّقُوا.

فَأَقْبَلَ ابْنُ مُلْجَمٍ وَ كَانَ عِدَادُهُ فِي كِنْدَةَ حَتَّى قَدِمَ الْكُوفَةَ فَلَقِيَ بِهَا أَصْحَابَهُ فَكَتَمَهُمْ أَمْرَهُ مَخَافَةَ أَنْ يَنْتَشِرَ مِنْهُ شَيْ‏ءٌ فَهُوَ فِي ذَلِكَ إِذْ زَارَ رَجُلًا مِنْ أَصْحَابِهِ ذَاتَ يَوْمٍ مِنْ تَيْمِ الرِّبَابِ فَصَادَفَ عِنْدَهُ قَطَامِ بِنْتَ الْأَخْضَرِ التَّيْمِيَّةَ وَ كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام قَتَلَ أَبَاهَا وَ أَخَاهَا بِالنَّهْرَوَانِ وَ كَانَتْ مِنْ أَجْمَلِ نِسَاءِ زَمَانِهَا فَلَمَّا رَآهَا ابْنُ مُلْجَمٍ شُغِفَ بِهَا وَ اشْتَدَّ إِعْجَابُهُ بِهَا فَسَأَلَ فِي نِكَاحِهَا وَ خَطَبَهَا فَقَالَتْ لَهُ مَا الَّذِي تُسَمِّي لِي مِنَ الصَّدَاقِ فَقَالَ لَهَا احْتَكِمِي مَا بَدَا لَكِ فَقَالَتْ لَهُ أَنَا مُحْتَكِمَةٌ عَلَيْكَ ثَلَاثَةَ آلَافِ دِرْهَمٍ وَ وَصِيفاً وَ خَادِماً وَ قَتْلَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ فَقَالَ لَهَا لَكِ جَمِيعُ مَا سَأَلْتِ وَ أَمَّا قَتْلُ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ علیه‌السلام فَأَنَّى لِي بِذَلِكِ فَقَالَتْ تَلْتَمِسُ غِرَّتَهُ فَإِنْ أَنْتَ قَتَلْتَهُ شَفَيْتَ نَفْسِي وَ هَنَأَكَ الْعَيْشُ مَعِي وَ إِنْ قُتِلْتَ فَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ لَكَ مِنَ الدُّنْيَا فَقَالَ أَمَا وَ اللَّهِ مَا أَقْدَمَنِي هَذَا الْمِصْرَ وَ قَدْ كُنْتُ هَارِباً مِنْهُ لَا آمَنُ مَعَ أَهْلِهِ إِلَّا مَا سَأَلْتِنِي مِنْ قَتْلِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ علیه‌السلام فَلَكِ مَا سَأَلْتِ قَالَتْ فَأَنَا طَالِبَةٌ لَكَ بَعْضَ مَنْ يُسَاعِدُكَ عَلَى ذَلِكَ وَ يُقَوِّيكَ.
ثُمَّ بَعَثَتْ إِلَى وَرْدَانَ بْنِ مُجَالِدٍ مِنْ تَيْمِ الرِّبَابِ فَخَبَّرَتْهُ الْخَبَرَ وَ سَأَلَتْهُ مَعُونَةَ ابْنِ مُلْجَمٍ فَتَحَمَّلَ ذَلِكَ لَهَا وَ خَرَجَ ابْنُ مُلْجَمٍ فَأَتَى رَجُلًا مِنْ أَشْجَعَ يُقَالُ لَهُ شَبِيبُ بْنُ بَجَرَةَ فَقَالَ يَا شَبِيبُ هَلْ لَكَ فِي شَرَفِ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ قَالَ وَ مَا ذَاكَ قَالَ تُسَاعِدُنِي عَلَى قَتْلِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ
علیه‌السلام وَ كَانَ شَبِيبٌ عَلَى رَأْيِ الْخَوَارِجِ فَقَالَ لَهُ يَا ابْنَ مُلْجَمٍ هَبِلَتْكَ الْهَبُولُ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئاً إِدًّا وَ كَيْفَ تَقْدِرُ عَلَى ذَلِكَ فَقَالَ لَهُ ابْنُ مُلْجَمٍ نَكْمُنُ لَهُ فِي الْمَسْجِدِ الْأَعْظَمِ فَإِذَا خَرَجَ لِصَلَاةِ الْفَجْرِ فَتَكْنَا بِهِ وَ إِنْ نَحْنُ قَتَلْنَاهُ شَفَيْنَا أَنْفُسَنَا وَ أَدْرَكْنَا ثَأْرَنَا فَلَمْ يَزَلْ بِهِ حَتَّى أَجَابَهُ فَأَقْبَلَ مَعَهُ حَتَّى دَخَلَا الْمَسْجِدَ عَلَى قَطَامِ وَ هِيَ مُعْتَكِفَةٌ فِي الْمَسْجِدِ الْأَعْظَمِ قَدْ ضُرِبَتْ عَلَيْهَا قُبَّةٌ فَقَالَ لَهَا قَدِ اجْتَمَعَ رَأْيُنَا عَلَى قَتْلِ هَذَا الرَّجُلِ قَالَتْ لَهُمَا فَإِذَا أَرَدْتُمَا ذَلِكَ فَالْقِيَانِي فِي هَذَا الْمَوْضِعِ.
فَانْصَرَفَا مِنْ عِنْدِهَا فَلَبِثَا أَيَّاماً ثُمَّ أَتَيَاهَا وَ مَعَهُمَا الْآخَرُ لَيْلَةَ الْأَرْبِعَاءِ لِتِسْعَ عَشْرَةَ لَيْلَةً خَلَتْ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ سَنَةَ أَرْبَعِينَ مِنَ الْهِجْرَةِ فَدَعَتْ لَهُمْ بِحَرِيرٍ فَعَصَبَتْ بِهِ صُدُورَهُمْ وَ تَقَلَّدُوا أَسْيَافَهُمْ وَ مَضَوْا وَ جَلَسُوا مُقَابِلَ السُّدَّةِ الَّتِي كَانَ يَخْرُجُ مِنْهَا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ
علیه السلام إِلَى الصَّلَاةِ وَ قَدْ كَانُوا قَبْلَ ذَلِكَ أَلْقَوْا إِلَى الْأَشْعَثِ بْنِ قَيْسٍ مَا فِي نُفُوسِهِمْ مِنَ الْعَزِيمَةِ عَلَى قَتْلِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ
علیه‌السلام وَ وَاطَأَهُمْ عَلَيْهِ وَ حَضَرَ الْأَشْعَثُ بْنُ قَيْسٍ فِي تِلْكَ اللَّيْلَةِ لِمَعُونَتِهِمْ عَلَى مَا اجْتَمَعُوا عَلَيْهِ.
وَ كَانَ حُجْرُ بْنُ عَدِيٍّ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْهِ فِي تِلْكَ اللَّيْلَةِ بَائِتاً فِي الْمَسْجِدِ فَسَمِعَ الْأَشْعَثَ يَقُولُ لِابْنِ مُلْجَمٍ النَّجَاءَ النَّجَاءَ لِحَاجَتِكَ فَقَدْ فَضَحَكَ‏ الصُّبْحُ فَأَحَسَّ حُجْرٌ بِمَا أَرَادَ الْأَشْعَثُ فَقَالَ لَهُ قَتَلْتَهُ يَا أَعْوَرُ وَ خَرَجَ مُبَادِراً لِيَمْضِيَ إِلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ
علیه‌السلام فَيُخْبِرَهُ الْخَبَرَ وَ يُحَذِّرَهُ مِنَ الْقَوْمِ وَ خَالَفَهُ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه‌السلام فَدَخَلَ الْمَسْجِدَ فَسَبَقَهُ ابْنُ مُلْجَمٍ فَضَرَبَهُ بِالسَّيْفِ وَ أَقْبَلَ حُجْرٌ وَ النَّاسُ يَقُولُونَ قُتِلَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ قُتِلَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِين‏ « الارشاد ج۱ ص۱۷». 

اما مرحوم شیخ عباس قمی در منتهی الآمال با استناد به کتب مختلف تاریخی داستان شب ضربت خوردن را از زبان ام کلثوم نقل کرده و می نویسد: از امّ كلثوم نقل شده كه فرمود: چون شب نوزدهم ماه رمضان رسيد پدرم به خانه آمد به نماز ايستاد. من براى افطار آن جناب طبقى حاضر گذاشتم كه دو قرصه نان جو با كاسهاى از لبن و مقدارى از نمك سوده در آن بود.

چون از نماز فارغ شد، چون آن طبق را نگريست بگريست و فرمود: اى دختر، براى من در يك طبق دو نان خورش حاضر كرده ‏اى؟ مگر نمى ‏دانى كه من متابعت برادر و پسر عمّ خود رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم مىكنم، اى دختر، هر كه خوراك و پوشاك او در دنيا نيكوتر است ايستادن او در قيامت نزد حقّ تعالى بيشتر است، اى دختر، در حلال دنيا حساب است و در حرام دنيا عذاب. پس برخى از زهد حضرت رسول صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم تذكره فرمود، آنگاه فرمود: به خدا سوگند افطار نكنم تا از اين دو خورش يكى را بردارى، پس من كاسه لبن را برداشتم و آن حضرت اندكى از نان جو با نمك تناول فرمود و حمد و ثناى الهى به جا آورد و برخاست و به نماز ايستاد، پيوسته مشغول ركوع و سجود بود و تضرّع و ابتهال به درگاه خالق متعالى مىنمود.

و نقل شده كه: آن حضرت در آن شب، بسيار از بيت خود بيرون مىرفت و داخل مى‏ شد و به اطراف آسمان نظر مى‏ كرد و اضطراب مىنمود و تضرّع و زارى مى‏ كرد و سوره يس را تلاوت فرمود و مى‏ گفت: اللّهمّ بارك لى فى الموت. يعنى: خداوندا مبارك گردان براى من مرگ را، و بسيار مىگفت: انّا للّه و انّا اليه راجعون. و كلمه مباركه لا حول و لا قوّة الّا باللّه العلىّ العظيم را بسيار مكرّر مىكرد و بسيار صلوات‏ مى‏ فرستاد و استغفار مى‏ نمود. [1]

ابن شهر آشوب و دیگران روايت كرده ‏اند كه: حضرت در تمام آن شب بيدار بود و براى نماز شب بيرون نرفت به خلاف عادت هميشه خويش. امّ كلثوم [2] عرض كرد: اى پدر، اين بيدارى و اضطراب شما در اين شب براى چيست؟ فرمود: در صبح اين شب من شهيد خواهم شد، عرض كرد: بفرماييد جعده به مسجد رود و با مردم نماز گزارد، (جعده فرزند هبيره است، و مادرش اُمّ هانى خواهر اميرالمؤمنين علیه السلام است) فرمود كه: از قضاى الهى نمىتوان گريخت و خود آهنگ رفتن به مسجد نمود. [3]

و روايت شده كه در آن شب آن حضرت بيدار بود و بسيار بيرون مىرفت و به آسمان نظر مىافكند، و مىفرمود: به خدا قسم كه دروغ نمىگويم، و دروغ به من گفته نشده. اين است آن شبى كه مرا وعده شهادت داده ‏اند. پس به مضجع خويش بر مىگشت. پس زمانى كه فجر طالع شد ابن نبّاح مؤذّن آن حضرت درآمد و نداى نماز در داد، حضرت به آهنگ مسجد برخاست، چون به صحن خانه آمد، مرغابيان چند كه در خانه بودند به خلاف عادت از پيش روى آن حضرت درآمدند و پر مىزدند و فرياد و صيحه همى‏ كردند، بعضى خواستند كه ايشان را برانند حضرت فرمود: دعوهنّ فانّهنّ صوائح تتبعها نوائح. يعنى: بگذاريد ايشان را به حال خود، همانا ايشان صيحه ‏زنندگانند كه از پى‏ نوحه ‏كنندگان دارند. [4]

و به روايتى: امّ كلثوم يا امام حسن علیه‌السلام عرض كرد: اى پدر! چرا فال بد مىزنى؟ فرمود: فال بد نمىزنم، و لكن دل شهادت مىدهد كه كشته مى ‏شوم. [5] يا آن كه فرمود: اين سخن حقّى بود كه به زبانم جارى شد، آنگاه سفارش مرغابيان را به امّ كلثوم نمود، و فرمود: اى دخترك من! به حق من بر تو كه اين‏ها را رها كنى زيرا كه محبوس داشتى چيزى را كه زبان ندارد و قادر نيست بر سخن گفتن، هرگاه گرسنه يا تشنه شود، پس آن‏ها را غذا ده و سيراب كن، و اگر نه رها كن بروند و از گياه هاى زمين بخورند.

و چون به در خانه رسيد، قلّاب در كمر بند آن حضرت بند شد و از كمر مباركش بازشد، حضرت كمر را محكم بست و اشعارى چند انشاد كرد كه از جمله اين دو بيت است:

(مورّخ امين مسعودى گفته در خانه آن حضرت از تنه درخت خرما بود و در باز نمىشد و مشكل شده بود فتح، آن حضرت در را از جا كند و كنارى نهاد و از را خود بگشود و محكم بست و اين دو شعر را انشاد فرمود: اشدد (الخ) [6]

          اشدد حيازيمك للموت             فانّ الموت لاقيكا

             و لا تجزع عن الموت             اذا حلّ بناديكا

             و لا تغرّ بالدّهر             و ان كان يوافيكا

             كما اضحكك الدّهر             كذاك الدّهر يبكيكا

 مضمون اشعار آن كه: اى على! ببند ميان خود را براى مرگ، پس همانا مرگ تو را ملاقات خواهد نمود، و جزع مكن از مرگ وقتى كه نازل شود به منزل تو، و مغرور مشو به دنيا هر چند با تو موافقت نمايد، هم چنان كه دهر تو را خندان گردانيده است هم چنين تو را به گريه خواهد در آورد. پس گفت: الهى، مرگ را بر من مبارك كن و لقاى خود را بر من خجسته فرماى.

امّ كلثوم از شنيدن اين كلمات فرياد وا أبتاه و وا غوثاه برداشت، و امام حسن علیه‌السلام از قفاى پدر بيرون رفت، چون به آن حضرت رسيد عرض كرد: همى ‏خواهم با شما باشم، حضرت فرمود كه: تو را سوگند مىدهم به حقّى كه از براى من است بر تو كه برگردى. امام حسنعلیه السلامبه خانه بازشد و با امّ كلثوم محزون و غمگين نشستند و بر احوال و اقوالى كه از پدر بزرگوار مشاهده كرده بودند مىگريستند.

و از آن سوى امير المؤمنين علیه‌السلام وارد مسجد گشت، و قنديلهاى مسجد خاموش بود، آن حضرت در تاريكى چند ركعت نماز خواند، و لختى مشغول تعقيب گشت آنگاه بر بام مسجد آمد و انگشتان مبارك بر گوش نهاد، و بانگ اذان در داد و چون آن حضرت اذان مى‏ گفت، هيچ خانه در كوفه نبود مگر آن كه صداى اذانش به آنجا مىرسيد. آنگاه از مأذنه به زير آمد و خداى را تقديس و تهليل مىگفت و صلوات مىفرستاد، آنگاه از بام به زير آمد و اين چند بيت را قرائت فرمود:

         خلّوا سبيل المؤمن المجاهد             فى اللّه لا يعبد غير الواحد

             و يوقظ النّاس الى المساجد

 پس به صحن مسجد درآمد و همى ‏گفت: الصّلاة، الصّلاة و خفتگان را براى نماز از خواب بیدار کرد، و ابن ملجم ملعون در تمام آن شب بيدار بود و در آن امر عظيم كه اراده داشت تفكّر مىكرد. اين هنگام كه امير المؤمنين علیه‌السلام خفتگان را براى نماز بيدار مىكرد او نيز در ميان خفتگان به روى در افتاده بود و شمشير مسموم خود را در زير جامه داشت، چون امير المؤمنين علیه‌السلام بدو رسيد فرمود: برخيز براى نماز و چنين مخواب كه اين خواب شياطين است، بر دست راست بخواب كه خواب مؤمنان است، يا به طرف چپ بخواب كه خواب حكماء است و بر پشت به خواب كه خواب پيغمبران است. و از او در گذشت و به محراب رفت و به نماز ايستاد. و امّا ابن ملجم با اين كه شنیده بود كه امير المؤمنين علیه‌السلام را اشقياى امّت شهيد مىكند؛ گاهى قطام را مىگفت مى ترسم من آن كس باشم و بر آرزو نيز دست نيابم. و آن شب تا بامداد در انديشه اين امر عظيم بود عاقبت سيلاب شقاوت او اين خيالات گوناگون را چون خس و خاشاك به طوفان فنا داد و عزم خويش را در قتل امير المؤمنين علیه‌السلام درست كرد و بيامد در پهلوى آن استوانه كه در پهلوى محراب بود جاى گرفت، وردان و شبيب نيز در گوشه ‏اى خزيدند، چون امير المؤمنين علیه‌السلام در ركعت اوّل سر از سجده برداشت شبيب ابن بجره اوّل آهنگ قتل آن حضرت كرد، و بانگ زد كه: للّه الحكم يا علىّ، لا لك و لا لأصحابك. يعنى: حكم خاصّ خداوند است تو نتوانى از خويشتن حكم كنى و كار دين را به حكومت حكمين بازگذارى. اين بگفت و تيغ را براند، شمشير او بر طاق آمد و خطا كرد. از پس او ابن ملجم آمد شمشير خود را حركتى داد، اين كلمات بگفت و شمشير بر فرق آن حضرت فرود آورد، [7] و از قضا ضربت او به جاى زخم عمرو بن عبد ودّ آمد و تا موضع سجده را شكافت. آن حضرت فرمود: بسم اللّه و باللّه و على ملّة رسول اللّه فزت و ربّ الكعبة. سوگند به خداى كعبه كه رستگار شدم،[8] و صيحه شريفش بلند شد كه فرزند يهوديّه ابن ملجم مرا كشت، او را مأخوذ داريد.

اهل مسجد چون صداى آن حضرت شنيدند، در طلب آن ملعون شدند و صداها بلند شد و حال مردم ديگرگون شده بود، پس همه به سوى محراب دويدند ديدند كه آن حضرت در محراب افتاده و فرق مباركش شكافته شده و خاك بر مىگيرد و بر مواضع جراحت مى ‏ريزد و اين آيه مباركه مىخواند: مِنْها خَلَقْناكُمْ وَ فِيها نُعِيدُكُمْ وَ مِنْها نُخْرِجُكُمْ تارَةً أُخْرى‏. يعنى: از زمين خلق كرديم شما را، و در زمين بر مىگردانيم شما را، و از زمين بيرون مىآوريم شما را بار ديگر. [9]

پس فرمود كه: آمد امر خدا، و راست شد گفته رسول خداصلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم مردمان ديدند كه خون سرش بر روى و محاسن شريفش جارى است و ريش مباركش به خون خضاب شده و مىفرمايد: هذا ما وعدنا اللّه و رسوله. اين همان وعده است كه خدا و رسول صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم وسلم به من داده ‏اند.

نقل است هنگام ضربت ابن ملجم بر فرق آن حضرت، زمين بلرزيد و درياها به موج آمد و آسمان ها متزلزل گشت و درهاى مسجد به هم خورد و خروش از ملائكه آسمان ها بلند شد، و باد سياهى سخت بوزيد كه جهان را تاريك ساخت و جبرئيل در ميان آسمان و زمين ندا در داد چنان كه مردمان بشنيدند و گفت: تَهَدَّمَتْ وَ اللَّهِ أَرْكَانُ‏ الْهُدَى‏ وَ انْطَمَسَتْ وَ اللَّهِ أَعْلَامُ التُّقَى قُتِلَ ابْنُ عَمِّ مُحَمَّدٍ الْمُصْطَفَى قُتِلَ عَلِيٌّ الْمُرْتَضَى قَتَلَهُ أَشْقَى الْأَشْقِيَاء به خدا سوگند كه در هم شكست اركان هدايت، و تاريك شد ستاره ‏هاى علم نبوّت، و برطرف شد نشانه هاى پرهيزكارى، و گسيخته شد عروة الوثقاى الهى، و كشته شد پسر عمّ محمّد مصطفى صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم و شهيد شد سيّد اوصياء علىّ مرتضى، شهيد كرد او را بدبخت‏ترين اشقياء.

چون امّ كلثوم اين صدا را شنيد، طپانچه را بروى خود زد و گريبان چاك زد، و فرياد برداشت! وا أبتاه، وا عليّاه، وا محمّداه، پس حسنينعلیه السلام از خانه به سوى مسجد دويدند، ديدند كه مردم نوحه و فرياد مى ‏كنند و مى‏ گويند: وا اماماه و وا امير المؤمنيناه، به خدا سوگند كه شهيد شد امام عابد مجاهد كه هرگز اصنام و اوثان را سجده نكرد، و اشبه مردم بود به رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم

پس چون داخل مسجد شدند، فرياد وا أبتاه، و وا علياه بر آوردند و مى‏ گفتند: كاش مرده بوديم و اين روز را نمىديدم. چون به نزديك محراب آمدند پدر بزرگوار خويش را ديدند كه در ميان محراب در افتاده. و ابو جعده و جماعتى از اصحاب و انصار آن حضرت حاضرند و همى ‏خواهند تا مگر آن حضرت را برپا دارند تا با مردم نماز گزارد، و او توانايى ندارد، پس حضرت امير المؤمنين علیه‌السلام امام حسن علیه‌السلام را به جاى خود بازداشت كه با مردم نماز گزارد و آن حضرت نماز خويشتن را نشسته تمام كرد، و از زحمت زهر و شدّت زخم به جانب يمين و شمال متمايل مى‏ گشت، چون امام حسن علیه‌السلام از نماز فارغ شد سر پدر را در كنار گرفت، و همى ‏گفت: اى پدر! پشت مرا شكستى، چگونه تو را به اين حال توانم ديد.

امير المؤمنينعلیه‌السلام چشم گشود و فرمود: اى فرزند! از پس امروز پدر تو را رنجى و المى نيست، اينك جدّ تو محمّد مصطفى صلّى اللّه عليه وآله وسلم و جدّه تو خديجه كبرى، و مادر تو فاطمه زهرا عليهما السّلام و حوريان بهشت حاضرند و انتظار پدر تو را دارند تو شاد باش و دست از گريستن بدار كه گريه تو ملائكه آسمان را به گريه‏ در آورده است.

پس با رداى امير المؤمنينعلیه‌السلام جراحت سر را محكم ببستند و آن حضرت را از محراب به ميان مسجد آوردند و از آن سوى خبر شهادت امير المؤمنين علیه‌السلام در شهر كوفه پراكنده شد زن و مرد آن بلده به سوى مسجد شتاب كردند، امير المؤمنين علیه‌السلام را ديدند كه سرش در دامن امام حسن علیه‌السلام است. و با آن كه جاى ضربت را محكم بستهاند خون از آن مىريزد و گلگونه مباركش از زردى به سفيدى مايل شده است به اطراف آسمان نظر مى ‏كند و زبان مباركش از زردى به سفيدى مايل شده است.

به اطراف آسمان نظر مىكند و زبان مباركش به تسبيح و تقديس الهى مشغول است و مى‏ گويد: الهى اسألك مرافقة الأنبياء و الاوصياء و اعلى درجات جنّة المأوى.  ترجمه: از تو سؤال مىكنم پروردگارا رفاقت انبيا و اوصيا و اعلاى درجات جنة المأوى را.

پس زمانى مدهوش شد، و امام حسين علیه‌السلام بگريست و از قطرات عبرات آن حضرت كه بر روى پدر بزرگوارش ريخت آن حضرت به هوش آمد، و چشم بگشود و فرمود: اى فرزند! چرا مىگريى و جزع مى ‏كنى، همانا تو بعد از من به زهر ستم شهيد مىشوى، و برادرت حسين به تيغ، و هر دو تن به جدّ و پدر و مادر خود ملحق خواهيد شد. « شیخ عباس قمی، منتهی الآمال ج ۱ ص ۴۱۷الی ۴۲۶»

پانویس


[1] ـ مجلسی، بحار الانوار ج ۴۲ص ۲۷۶.

[2] ـ در خصائص الائمه عليهم السّلام: زينب، ص ۶۳.

[3] ـ مجلسی، جلاء العيون، ص ۳۳۶.

[4] ـ م الارشاد مفيد، ج ۱، ص ۱۶؛ خصائص رضى، ص ۶۳؛ مناقب ابن شهر آشوب، ج ۳، ص ۳۱۰؛ كشف الغمه، ج ۱، ص ۴۳۶؛ روضة الواعظين، ص ۱۳۵؛ تاريخ يعقوبى، ج ۲، ص ۲۱۲؛ مروج الذهب، ج ۲، ص ۴۲۵.

[5] ـ محدث اربلی، كشف الغمه، ج ۱، ص ۵۸۴..

[6] ـ مروج الذهب، ج ۲، ص ۴۲۹و نيز نك: مقاتل الطالبيين، ص ۳۱.

[7] ـ مجلسی، بحار الأنوار، طبع قديم، ج ۱، ص ۶۵۰ به نقل از امالى...

[8] ـ الصواعق المحرقة، ص ۸۰؛ روضة الواعظين، ص ۱۳۶؛ نظم درر السمطين، ص ۱۳۷؛ خصائص الائمة عليهم السّلام، ص ۶۳.

[9] ـ سوره طه، آيه ۵۵.

ولادت امام حسن مجتبی علیه السلام

درباره : امام حسن مجتبی علیه السلام منبع : امالى شيخ طوسى، ص ۳۶۷؛ عیون اخبار الرضا ج۲ ص۴۶ ؛ علل الشرايع ص ۱۳۸؛ كشف الغمّه ج ۲ ص ۱۴۶

در سالروز ولادت امام مجتبی اختلافی در کتب تاریخی وجود ندارد و همه متفقا ولادت آن حضرت را در شب سه‏ شنبه نيمه ماه مبارك رمضان ذکر کرده‌اند. ( شیخ مفید الارشاد ج ۲ ص ۱،  طبرسی اعلام الوری ص ۲۹۸، فتال نیشابوری، روضة الواعظین  ج۱ ص ۱۵۳، ابن شهرآشوب، مناقب آل ابیطالب ج۴ ص ۲۸، محدث اربلی کَشف الغُمّه ج ۲ ص ۷۹، علامه مجلسی، بحارالأنوار ج ۴۴ص ۱۳۵، علامه مجلسی جلاءالعیون ص ۳۷۹، شیخ عباس قمی منتهی الآمال ص ۵۲۳) اما در مورد سال ولادت اختلاف بوده عده‌ای سال سوّم هجرت و بعضى سال دوّم را نقل کرده‌اند؛ اسم شريف آن حضرت حسن بود، و در تورات اسم آن حضرت شبّر است زيراكه شبّر در لغت عرب حسن است، و نام پسر بزرگ هارون نيز شبّر بود؛ كنيت آن حضرت، ابو محمّد است، بعضى أبو القاسم نيز گفته‌اند؛ القاب آن حضرت: سيّد و سبط و امين و حجّت و برّ و نقى و امير و زكى و مجتبى و زاهد وارد شده است.

وفات حضرت ام البنین (فاطمه کلابیه ) سلام الله علیها

درباره : حضرت ام البنین سلام الله علیها منبع : بحار الأنوار ج۴۳ ص ۱۸۲ ، کبریت احمر۳۷۵ و منتهی الآمال ۲۲۷ مقتل مقرم ۵۱

نام او فاطمه بود که بعدها پس از ازدواج با حضرت علی علیه‌السلام با کنيه‏ "اُمُّ البنین" (مادر پسران) مشهور شد. پدر و مادرش از خاندان بني کلاب از اجداد بزرگ حضرت محمد صلی الله عليه وآله بودند و دارای خوبی ها و صفات خانوادگی مشترک بودند فاطمه دختری پاکدل و باتقوا بود. تقریباً حدود پانزده سال بعد از شهادت حضرت زهرا سلام الله علیها امیر المومنینعلیه‌السلام به برادرش عقیل که آشنا به علم انساب بود فرمودند:  اُنْظُر لِی اِمرَأة وَلَدتُها الفحُولة مِنَ العَرَب لا تَزَوّجُُها فَتلد لِی غُلامَاً فارِسا؛ برای من همسری را انتخاب کن که از نسل دلیرمردان عرب باشد تا با او ازدواج کنم و او برایم فرزندی اسب سوار و شجاع به دنیا آورد و عقیل می گوید: تَزَوّجْ اُمُّ الْبَنیْنَ الکِلابِیة فَاِنَّهُ لَیْسَ فِی العَرَب اَشْجَعُ مِنْ آبائِها با فاطمه دختر حزام بن خالد بن ربيعة ار قبیله بنی کلاب ازدواج کن زیرا شجاع تر از پدران و اجداد وی در عرب نیست « ابن عنبه، عمدة الطالب فی انساب آل ابیطالب ص ۳۲۷، مرحوم مقرّم، قمر بنی هاشم، ص ۵۱.  لازم به ذکر است این مطلب اولین بار در قرن هشتم در کتاب عمدة الطلب ذکر شده و از نظر محتوا بعضا مورد نقد است»  و بدین طریق عقیل فاطمه دختر حِزام بن خالد از قبیله بنی کلاب را به همسری برادرش در آورد، که از این ازدواج چهار فرزند به نام های عباس علیه‌السلام عبداله، جعفر و عثمان متولد شدند که هر چهار فرزند رشیدش در کربلا به شهادت رسیدند.

ولادت حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه

درباره : حضرت مهدی عج الله تعالی فرجه منبع : شیخ صدوق، كمال الدين،ج ۲ ص۴۲۷؛ علامه مجلسی بحار الانوار ج ۵۱ص ۱۳و جلاء العیون ص ۱۰۰۸

شیخ مفید سال ولادت حضرت مهدی عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف را ۲۵۴ هجری ذکر کرده اما اکثر مورخین معتقدند حضرت حجت در سال ۲۵۵ دیده به جان گشود. مرحوم کلینی و شیخ طوسی نیز سال ولادت حضرت قائم را ۲۵۶ هجری می‌داند. همچنین شیخ صدوق در کمال الدین در سه گزارش مجزا از هر سه سال ذکر شده به عنوان سال ولادت حضرت یاد می‌کند. شیخ مفید، مسار الشیعه ص ۶۱ کلینی، الکافی ج ۱ ص ۵۱۴، الغیبة الطوسی ص ۲۳۱، شیخ صدوق، کمال الدین ج ۲  صص ۴۷۴ و۴۳۰ و ۴۳۲  محدث اربلی هم در نقلی منفرد سال ولادت را ۲۵۸ اعلام می‌کند. اما در مورد روز و ماه نیز در کتب تاریخی اختلافاتی وجود دارد و ۴ گزارش مختلف ( دو گزارش در ماه رمضان و دو گزارش برای ماه شعبان ) ذکر شده که در زیر به آنها اشاره می‌کنیم.

الف ) شیخ صدوق می‌نویسد به روایتی ولادت حضرت مهدی عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف در شب جمعه اول ماه رمضان ۲۵۴ هجری بوده است. شیخ صدوق، کمال الدین ج ۲  ص ۴۷۴ ،  علامه مجلسی، بحارالأنوار ج ۵۱ ص ۱۶ علامه مجلسی مراة العقول ج ۶ ص ۱۷۱ ب ) محدث اربلی نیز در نقلی منفرد ولادت صاحب الامر عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف را در ۲۳ رمضان سال ۲۵۸ هجری و در شهر سامرا اعلام می‌کند. محدث اربلی، کشف الغمه ج ۲ ص ۴۳۷، ، علامه مجلسی جلاءالعیون ص ۹۹۹،

ولادت حضرت علی اکبر علیه السلام

درباره : حضرت علی اکبر علیه السلام منبع : مقاتل الطالبین، ص ۵۳و) الطبقات الکبری، ج ۵، ص ۱۶۳،( ( تاریخ طبری ، ج ۱۱ص ۵۲۰) ) نفس المهموم ص ۳۹۴

اکثر کتب معتبر تاریخی در خصوص زندگی حضرت علی اکبرعلیه‌السلام سکوت کرده و مطلبی ننوشته اند و فقط کسانی نظیر ابن سعد ) ( الطبقات الكبری ج ۵، ص ۱۶۳) طبری تاریخ طبری ج ۱۱ ص ۲۵۰ وشیخ عباس قمی (نفس المهموم ص ۳۹۴ ) بخشی ازکتب خود را به نقل زندگی نامه حضرت علی اکبر علیه‌السلام اختصاص داده اند که این کتب نیز به تاریخ ولادت حضرت علی اکبرعليه السّلام اشاره ای نکرده اند. شیخ مفید سن او را کوچکتر از امام سجاد علیه‌السلام می‌داند و ضمن خطاب کردن او با نام علی اصغر سن ایشان را ۱۹ سال ذکر می‌کند ( الارشاد، ص ۴۵۸) اما به نظر می‌رسد با توجه به حدیثی که ابن سعد از امام سجاد علیه‌السلام نقل می‌کند و حضرت علی اکبر را برادر بزرگتر خود معرفی می‌کند ( الطبقات الكبری ج ۵، ص ۲۱۱) و ابوالفرج هم سال ولادت او را در اواخر

ولادت حضرت عباس علیه السلام

درباره : حضرت عباس علیه السلام منبع : ت

بعد از شهادت حضرت زهراسلام الله علیها امیر المومنین علی علیه‌السلام طبق وصیت دختر پیامبر با امامه دختر خواهر او ازدواج نمود و سپس با اسماء بنت عمیس، سپس با لیلی التمیمه و نهایتا در سال ۲۵ هجری با فاطمه کلابیه ازدواج نمود و در سال 26 هجری اولین فرزند حضرت ام البنین سلام الله علیها به نام عباس بن علی علیه‌السلام به دنیا آمد، متأسفانه در خصوص وقایع هنگام ولادت این بزرگوار در کتب تاریخی معتبر چیز خاصی نیامده است و آنچه غالبا نقل میگردد سند محکم و قابل قبولی ندارد که از آن جمله میتوان به این موضوع اشاره نمود که بعد از ولادت حضرت عباس علیه‌السلام حضرت ام البنین سلام الله علیها قنداقه حضرت عباس علیه‌السلام را دور سر فرزندان حضرت زهرا همچون امام حسن و امام حسین علیه‌السلام می چرخانید وقتی امیر المؤمنین علیه‌السلام

ولادت امام سجاد علیه السلام

درباره : امام زین العابدین علیه السلام منبع : الخرايج، ج2 ص 751 ؛ كشف الغمّه ج 2ص 294؛ جلاء العیون و بحار الانوار علامه مجلسی

ولادت با سعادت سید الساجدین علیه‌السلام طبق نظر اکثر مورخین در سال ۳۸ هجری بوده است اما در کتب اعلام الوری، مناقب ابن شهر آشوب و تذکرة الخواص علاوه بر سال ۳۸ هجری سال ۳۷ هم ذکر شده و در کتب اقبال الاعمال و عددالقویه در روایت سومی سال ۳۶ هجری نیز ذکر شده است. « اقبال الاعمال ص ۶۲۱ العدد القويّه ۵۵.» اما در مورد روز ولادت حضرت در کتب تاریخی ۴ تاریخ متفاوت وجود دارد که دو مورد آن در ماه شعبان یک مورد در جمادی الاول و یک مورد هم در جمادی الآخر است. الف) بنا بر قول مشهور ولادت سید الساجدین علیه‌السلام در روز پنجشنبه پنجم ماه شعبان سال ۳۸ هجری بوده است. ( محدث اربلی، کشف الغمه ج ۲ ص ۷۳، علامه مجلسی، بحارالأنوار ج ۴۶ ص ۷، علامه مجلسی جلاءالعیون ص ۸۳۱، شیخ عباس قمی منتهی الآمال ص ۱۰۹۱ و فیض العلام فی عمل الشهور و وقایع الأیام ص ۴۳۶؛ ) ب) اما طبرسی و فتال نیشابوری ولادت را در روز نهم شعبان سال ۳۸ ذکر کرده‌اند. (علامه طبرسی، اعلام الوری ج۱ ص ۴۸۰، فتال نیشابوری، روضة الواعظین ج ۱ص ۲۰۱، ابن شهرآشوب، مناقب آل ابیطالب ج۴ ص ۱۷۵، علامه مجلسی، بحارالأنوار ج ۴۶   ص ۱۳ ، علامه مجلسی جلاءالعیون ص ۸۳۱،)

شفاعت فطرس و دردائیل در ولادت امام حسین علیه السلام

درباره : امام حسین علیه السلام منبع : امالى شيخ صدوق، ص ۱۱۸، کمال الدین ج۱ ص ۳۹۸؛ بحار الانوار ج ۴۳ ص ۲۴۸ و ۲۴۴جلاء العیون ص ۴۸۷

شفاعت فطرس در ولادت حضرت: ابن بابويه و ابن قولويه به سندهاى معتبر بسيار ازامام صادقعلیه‌السلام نقل كرده‏ اند: چون امام حسين علیه‌السلام متولّد شد، خداوند به جبرئيل فرمان داد كه با هزار ملك نازل شود براى تهنيت گويی به رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم چون جبرئيل نازل شد به ملكى برخورد کرد در جزيره‏ اى از جزيره‏ هاى دريا كه او را فطرس می‌گفتند و از حاملان عرش الهى بود، خداوند عالميان او را امرى كرد و آن را دير انجام داد، پس خدا او را غضب كرده بالش را شكست و او را در آن جزيره انداخت، هفتصد سال در آن جزيره عبادت حق تعالى كرد تا روزى كه امام حسين علیه‌السلام متولّد شد.( به روايتى ديگر: حق تعالى او را مخيّر گردانيد ميان عذاب دنيا و آخرت، او عذاب

ولادت امام حسین علیه السلام

درباره : امام حسین علیه السلام منبع : امالى شيخ صدوق، ص ۱۱۷.؛ عيون أخبار الرضا ج ۲ ص ۲۸؛ بحار الانوار ج ۱۰۱ ص ۱۱۱

در تعیین سال ولادت سیدالشهدا علیه‌السلام نیز همچون ائمه دیگر اختلاف نظر وجود دارد عده ای از مورخین سال ولادت را سوم هجرت و عده ای سال چهارم هجرت اعلام کرده‌اند. در تعیین روز ولادت نیز سه روایت مختلف وجود دارد؛ الف) اولین و مشهورترین روایت آن است که  ولادت آن حضرت در سوم ماه شعبان سال چهارم یا پنجم هجرت و در شهر مدينه بوده است، (شیخ مفید، مسار الشیعه ص ۶۱، شیخ طوسی، مصباح المتهجد ج ۲ ص۸۲۶، علامه طبرسی، اعلام الوری ج۱ ص۴۲۰، شیخ کفعمی، المصباح ص ۵۱۳، ابوریحان بیرونی آثارالباقیه ص ۵۳۱، سیدبن طاوس، اقبال الاعمال ج ۲ ص ۶۸۹، علامه مجلسی جلاءالعیون ص ۴۷۵، شیخ عباس قمی منتهی الآمال ص ۶۵۹) . همچنین در توقيع حضرت صاحب الامر (عج) كه به قاسم بن علاء همدانى نوشته است آمده است كه ولادت آن حضرت در روز پنجشنبه سيّم ماه شعبان بوده « مصباح المتهجّد،ص ۷۵۸». ب) در روایت دومی ولادت آن حضرت در پنجم ماه شعبان ذکر شده است. ( شیخ مفید، الارشاد ج۱ ص ۲۷، علامه طبرسی، اعلام الوری ج۱ ص۴۲۰، شیخ طوسی، مصباح المتهجد ج ۲ ص۸۵۲، ابن شهرآشوب، مناقب آل ابیطالب ج ۴ ص ۷۶، محدث اربلی، کشف الغمه ج ۲ ص ۳، سیدبن طاوس، الهوف ص ۱۳،یوسف شامی، الدر النظیم ص ۵۲۵، علامه مجلسی، بحارالأنوار ج ۴۳ ص ۲۶۰، علامه مجلسی جلاءالعیون ص ۴۷۵، شیخ عباس قمی منتهی الآمال ص ۶۵۹) ج) شیخ مفید، شيخ طوسى سید بن طاوس و دیگر مورخین در گزارش سومی نوشته‌اند كه: ولادت آن حضرت در آخر ماه ربيع الاوّل در سال سوم هجرت‏ بوده است ( شیخ مفید، المقنعه ص ۴۶۷، علامه طبرسی، اعلام الوری ج۱ ص۴۲۰، شیخ طوسی، التهذیب ج۶ ص ۴۱، سیدبن طاوس، الهوف ص ۱۳، علامه مجلسی، بحارالأنوار ج ۴۴ ص ۲۰۰، علامه مجلسی جلاءالعیون ص ۴۷۵، شیخ عباس قمی منتهی الآمال ص ۶۵۹ و فیض العلام  ص ۲۸۸ )

وفات حضرت زینب سلام الله علیها

درباره : حضرت زینب سلام الله علیها منبع : ارشاد ص ۱۹۲. بحار الانوار ج ۴۳، ص ۲۱۵

وفات ( شهادت ) حضرت زینب سلام الله علیها: دو قول مشهور در مورد ولادت ایشان: ۱. پنجم جمادی الاولی سال پنجم هجری.[ زینب بنت الامام امیرالمؤمنین، ص ۱۰] ۲. و برخی نیز سال ۶ هـجری را سال ولادت ایشان می‌دانند.[ زینب بانوی قهرمان كربلا، ص ۱۶] مدت زندگی ایشان با مادرش حضرت زهرا سلام الله علیها حدود پنج یا شش سال بوده است..[ بحار الانوار ج ۴۳، ص ۲۱۵ ] حضرت زینب سلام الله علیها دارای القاب و كنیه های زیادی است. « یكی از القاب آن حضرت كه در روایات آمده، «عقیله» یا «عقیلة بنی هاشم» است كه به معنای زن ارجمند و گرامی در فامیل خود، می‌باشد.»[ زندگانی حضرت زهرا و دختران آن ص ۲۷۰] از دیگر القاب آن حضرت می‌توان «صدیقه صغری» «عارفه» «عالمه» «فاضله» «كامله» و