امروز : سه شنبه, 20 آذر 1397 - ۲ ربیع الثانی ۱٤٤۰
خانه :: قرآن

قواعد روخوانی قرآن ( بخش چهارم )

گروه : روخوانی

حروف نا خوانا

حروف ناخوانا حروفی هستند که نوشته میشوند ولی خوانده نمیشوند.همانطور که میدانید مادرزبان فارسی هم چنین قاعده ای داریم مانند: خواندن ، خواستن ، خواهر، خواهش . در این کلمات حرف (و) نوشته شده است ولی خوانده نمیشود.
در قـرآن كـریـم نیزحروف ناخوانا وجود دارد. چهار حرف (و، ى ،ا ،ل ) بعضى وقتها خوانده نمى شوند، و براى اینكه با موارد خوانا، اشتباه نشود آنها را بدون علامت می نویسند.
با این چهار حرف كلمه (والى ) ساخته اند تا همیشه در ذهن بماند. در اینجا ماحروف ناخوانا را به 6 دسته تقسیم کرده ایم که در زیر با آنها آشنا میشویم.


1ـ پایه ی همزه: هر گاه یکی از حروف (و،ا،ى ) پایه و كرسى براى همزه قرار گیرند یعنی همزه روی یکی از این حروف و یا زیر آن قرارگیرد،این حروف ناخوانا بوده و فقط همزه( ء ) و حرکت آن خوانده میشود.
توضیح : همزه ، به دو شكل نوشته مى شود:
الف ـ به تنهایى (مانند: سَماءَ ، سُوءُ ، جُزْءانِ)
ب ـ روى یـكـى از 3 حـرف (و)،(ى )،(ا) قـرار مـى گیرد كه در این صورت واو،الف و یاء خوانده نمى شوند و علامت موجود روى آن مربوط به حرف همزه مى باشد، مانند:
مُؤْمِنُ كه خوانده مى شود مُ‍ءْمِنُ
بارئُ كه خوانده مى شود بارِءُ
نکته: اگر یاء كوچك ( ی‍ ( پایه و كرسى همزه واقع شود نقطه هاى آن را نمى نویسند، مانند: مَلائِكَةَ كه خوانده مى شود مَلاءِكَةَ

تمرین اول : كلمه هاى زیر را شمرده بخوانید:

 

2ـ پایه ی الف مدی: هر گاه صدای کشیده ی (  ) روی یکی از حروف (و) و (ى )قرار گیرد این حرفها ناخوانا و پایه ی الف مدی هستند.
مانند:صَلَوةُ كه خوانده مى شود صَل‍اةُ، مُوسَى كه خوانده مى شود مُوسَا‍
نکته*: بعضى وقتها یاى كوچك ( ی‍ )پایه ی الف مدی میشود که در اینجا نقطه های آن نوشته نمیشود. مانند:تَلیهَا كه خوانده مى شود تَلاهَا

 

نکته*:در رسم الخطهای عثمان طه (الف)باید دقیقا روی این حروف قرار گیرد،درضمن حرکت هم نداشته باشند تا ناخوانا باشند(و ی  ).ولی اگرصدای الف بعداز حرف یا قبل از آن قرار گرفت،آن حرف خوانده میشود.مانند:صَلَوَتِهِم
تمرین دوم : كلمه هاى زیر را شمرده بخوانید:

 

تمرین سوم : آیات زیر را كلمه كلمه و شمرده بخوانید:
وَ لا یُؤْذَنُ لَهُمْ فَیَعْتَذِرُونَ،  وَیْلُ یَوْمَئِذٍ لِلْمـُكـَذِّبـیـنَ(سوره مرسلات، آیه 36و 37  )

 

 وَ یـَطـوُفُ عـَلَیـْهـِمْ وِلْدانٌ مـُخـَلَّدُونَ اِذا رَاَیـْتـَهُمْ حَسِبْتَهُمْ لُؤْلُؤًا مـَنـْثُوراً(سوره انسان، آیه 19)

 نَحْنُ خَلَقْناهُمْ وَ شَدَدْنا اَسْرَهُمْ وَ اِذا شِئْنا بَدَّلْنا اَمْثالَهُمْ تَبْدیلاً(سوره انسان، آیه 28)

خُذْمِنْ اَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكّیهِمْ بِها وَصَلِّ عَلَیْهِمْ اِنَّ صَلوتَكَ سَكَنٌ لَهُمْ (سوره توبه، آیه 103)

 فـَاَرَدْنـا اَنْ یـُبـْدِلَهـُما رَبُّهُما خَیْراً مِنْهُ زَكوةً وَ اَقْرَبَ رُحْماً (سوره کهف، آیه 81)

وَ اِنَّكَ لَعَلى خـُلُقٍ عـَظـیمٍ (4 /قلم )وَاَنْ لَیْسَ لِلْاِنْسانِ اِلاّماسَعى (سوره نجم، آیه 39)

قُلْ اَنَّما یُوحى اِلَىَّ اَنَّما اِلهُكُمْ اِلهٌ واحـِدٌ فـَهَلْاَنْتُمْ مُسْلِمُونَ (سوره انبیاء، آیه 108)

قالَاَوَلَ وْجِئْتُكُمْ بِاَهْدى مِمّاوَجَدْتُمْ عَلَیْهِاباءَكُمْ (سوره زخرف، آیه 24).

3- همزه ی وصل : ( ا ) این علامت همزه ی وصل نام دارد،هرگاه ( ا ) میان دو کلمه واقع شود دو کلمه به هم وصل میشودو( ا )خوانده نمی شود. مانند:
وَاحْلُلْ كه خوانده مى شود وَحْلُلْ
قَدِافتَرَینَاکه خوانده میشود قَدِفتَرینَا
نکته : باید بدانیم که همزه ی وصل جزءحروف گاهی ناخوانا محسوب میشودیعنی اگرهمزه ی وصل در میان دو کلمه قرار نگیرد و بخواهیم از ابتدای کلمه ای که همزه ی وصل دارد بخوانیم همزه ی وصل خوانا است وحرکت دارمیشود.که دردرسهای بعدی بانحوه ی خواندن آن آشنا خواهیم شد.

تمرین چهارم: كلمه هاى زیر را شمرده بخوانید:

 

4- در بعضی کلمات قرآنی سه حرف ( وای ) به شکل ( وای ) آمده است که همیشه ناخوانا است وبرای اینکه با حروف خوانا اشتباه نشودعلامت (  ) برروی این حروف قرار گرفته است.

 

تمرین پنجم : کلمات زیررابخوانید ودقت داشته باشید حروف ناخوانارا بشناسید.

 ءَامَنوا ، سَمِعُوا ، أُولَئِکَ ، أَفَإِین ، بِأَییدٍ ، لِأُولِی ،سَأُورِیکُم ، أُولوابأسٍ ، قَالوا ، ثَمُودَا

نکته : علامت (  )که گاهی در پایان بعضی کلمات برروی ( ا )قرارمیگیرد،نشانگر ناخوانا بودن حرف در حالت وصل و خوانا بودن حرف در حالت وقف است.مانند: أَنَا،قَوَارِیرَا    

5- الف لام شمسی : اگر بعد (ال) حروف شمسی {ت، ث، د، ذ، ر، ز، س، ش، ص، ض، ط، ظ، ل، ن} قرار گیرد، (ل) ناخوانا میشود. در این حالت ( ل )هیچ حرکت و علامتی ندارد. در عوض حرف بعد از (لام ) ناخوانا همیشه داراى علامت تشدید مى باشد، مانند:

 

نکته*)ل ) از حروف گاهی ناخوانا میباشد، اگر بعد ( ال )حروف قمری قرار گیرد، حرف ( ل ) خوانده میشود. به جز حروف شمسی بقیه حروف ، حروف قمری هستند.

 

تمرین ششم : كلمه هاى زیر را شمرده بخوانید:

 

تمرین هفتم : آیات زیر را كلمه كلمه و شمرده بخوانیدوحروف ناخوانایی که تا به حال آموخته اید راتشخیص دهید:
وَالصـّافـّاتِ صـَفًّا(1) فـَالزّاجـِراتِ زَجـْرًا(2) فـَالّتـالِیـاتِ ذِكـْرًا(3) اِنَّ اِلهَكُمْ لَواحِدٌ(4) رَبُّ السَّمـواتِ وَالاَرْضِ وَ مـا بَیْنَهُما وَ رَبُّ الْمَشارِقِ(سوره صافات، آیه 1 تا 5 )

 

اَوَلَمْ یَتَفَكَّروُا فى اَنْفُسِهِمْ ما خـَلَقَ اللّهُ السَّمـواتِ وَ الاَرْضَ وَ مـا بـَیـْنـَهـُمـا اِلاّ بـِالْحـَقِّ وَ اءَجَلٍ مُسَمًّى وَ اِنَّ كَثیراً مِنَ النّاسِ بـِلِقـاىِ رَبِّهـِمْ لَكـافـِروُنَ(سوره روم، آیه 8 )

اَلْمـالُ وَ الْبـَنـوُنُ زیـنـَةُ الْحـَیـوةِ الدُّنـْیـا وَ الْبـاقـِیـاتُ الصـّالِحـاتُ خـَیـْرٌ عـِنـْدَ رَبِّكَ ثَواباً وَ خَیْرٌ اءَمَلاً (سوره کهف، آیه 46)

لا یُحِبُّ اللّهُ الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقـَوْلِ اِلاّ مـَنْ ظُلِمَ وَ كانَ اللّهُ سَمیعاً عَلیمًا(148)

 اءِنْ تُبْدوُا خَیْراً اءَوْ تُخْفوُهُ اءَوْ تَعْفُوا عَنْ سـوُءٍ فـَاِنَّ اللّهَ كـانَ عَفُوًّا قَدیرًا(سوره نسا، آیه 149)

 اَلْحَمْدُلِلّهِ الَّذى خَلَقَ السَّمواتِ وَ اْلاَرْضَ وَ جَعَلَ الظُّلُمـاتِ وَ النُّورَ ثـُمَّ الَّذیـنَ كـَفـَروُا بِرَبِّهِمْ یَعْدِلوُنَ(سوره انعام، آیه 1)

 یا بُنَىَّ اَقِمِ الصَّلوةَ وَ اءْمُرْ بِالْمَعْروُفِ وَ انْهَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ اصْبِرْ عَلى ما اءَصابَكَ اءِنَّ ذلِكَ مِنْ عَزْمِ الاُمُورِ(سوره لقمان، آیه 17 ).

6- صداهای کشیده قبل از همزه ی وصل: اگر در پایان کلمه ای یکی از صداهای کشیده واقع شود و کلمه ی بعد ازآن با همزه ی وصل ( ا )شروع شود در صورت خواندن دو کلمه با هم صدای کشیده ناخوانا میشودوفقط صدای کوتاه آخر کلمه خوانده میشود. مانند:لَصَالُوالجحیَم که خوانده میشود لَصَالُ لجَحِیم

تمرین هفتم : کلمات زیر را بادقت  بخوانید:

 

تمرین هشتم : كلمه هاى زیر را شمرده بخوانید:
فـَاِذَا الَّذى ـ مـِنْ اَقـْصَا الْمَدینَةِ ـ وَ وَصَّیْنَا اْلاِنْسانَ ـ بِهَااللّهُ ـ فَىِ الْیَمِّ ـ فىِ السَّمواتِ ـ فىِ الْمیزانِ ـ ذِى الْجَلالِ ـ عَمِلُواالْصّالِحاتِ ـ اَقیمُواالْوَزْنَ ـ ذُوالْعَصْفِ ـ ذُوالْجَلالِ

 

تمرین نهم : حال دیگر با تمام حروف ناخوانا آشنا شده اید بادقت آیات زیر را بخوانید:

اِنَّ الَّذیـنَ امـَنـُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ لَهُمْ جَنّاتِ النَّعیمِ(سوره لقمان، آیه 8)

 یا بُنَىَّ اِنَّها اِنْ تَكُ مِثْقالَ حـَبَّةٍ مـِنْ خـَرْدَلٍ فـَتـَكـُنْ فى صَخْرَةٍ اءوْ فِى السَّمواتِ اءوْ فِى الاَرْضِ یَاءتِ بِهَا اللّهُ اِنَّ اللّهَ لَطیفٌ خَبیرٌ(سوره لقمان، آیه 16)

 وَ اَقیمُو الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ وَ لا تُخْسِرُوا الْمیزانَ(9) وَ الْحَبُّ ذُوالْعَصْفِ وَالرَّیـْحـانِ(12) كُّلُّ مـَنْ عـَلَیـْهـا فـَانٍ(26) وَ یـَبْقى وَجْهُ رَبِّكَ ذُوالْجَلالِ وَ الاِْكْرامِ(سوره الرحمن، آیه 27)

وَالَّذینَ اجْتَنَبُوا الطّاغُوتَ اءَنْ یَعْبُدُوها وَ اءَنابُوا اِلَى اللّهِ لَهُمُ الْبُشْرى فَبَشِّرْ عِبادَ الَّذینَ یـَسـْتـَمـِعـُونَ الْقـَوْلَ فـَیـَتَّبـِعـُونَ اءَحـْسـَنـَهُ اءُولئِكَ الَّذیـنَ هـَدیـهُمُ اللّهُ وَ اءُولئِكَ هُمُ اءُولُوا الْاءَلبابِ(سوره زمر، آیه 17 و 18).