امروز : يكشنبه, 6 اسفند 1396 - ۹ جمادی الثانی ۱٤۳۹
خانه :: احکام

تعزیه و شبیه خوانی و عکس های ائمه

گروه : احکام هیات و عزاداری

یکی از شیوه های عزاداری که اخیرا خیلی مرسوم شده است برگزاری جلسات تعزیه خوانی می باشد که همواره مورد سوال مردم بوده و بعضا نقد هایی بر شیوه های برگزاری آن وارد شده است ، هر چند مراجع با برگزاری این مراسم موافق بوده اند اما همواره اصول و شرایطی را نیز برای آن عنوان کرده اند که باید رعایت شود ، ناگفته نماند طبق نظر بعضی از مراجع برگزاری مراسم سوگواری بصورت سنتی و معمول پسندیده تر و شایسته تر معرفی شده است. گروه احکام سایت آستان وصال در زیر نظرات و فتاوای مراجع را جهت آشنایی و بهره برداری شما تقدیم مینماید


نظرات علمای شیعه درباره تعزیه

- 1آیت الله میرزا محمدحسین نائینی در فتوای خود ضمن تأیید شبیهخوانی، این قید را بیان نمود كه شعائر مزبور باید از هرگونه امور ناپسند كه شایسته چنین شعاری نیست پاك شود. (در این خصوص ر.ك: كتاب بكاء الحسینی، سید حسین طباطبایی، صص 482 - 502).

 - 2آیت الله سید محسن حكیم، ضمن تأیید فتوای میرزای نائینی میافزاید؛ بعضی مناقشاتی كه میشود ناشی از منضم گشتن برخی چیزها و كارهایی است كه چه بسا با عزاداری و سوگواری برای سیدالشهدا مغایرت دارد (فتاوی علمای سلف درباره عزاداری و شبیهخوانی، فصلنامه هنر، پاییز 1362، ص 297).

 -3 در رساله ذخیرة العباد، آیت الله زین العابدین مازندرانی با حواشی آیت الله میرزا محمدتقی شیرازی، آیت الله سید محمد كاظم یزید و آیت الله سید اسماعیل صدر، شبیهخوانی به عنوان اعمالی ممدوح معرفی شده، مادامی كه مشتمل بر حرامی چون غنا و مانند آن نباشد. در این نوشتار بیان مصائب به زیان حال امام در صورتی جایز است كه با شؤونات آن بزرگوار تناسب داشته باشد. (الدعاة الحسینیه، شیخ محمدعلی نخجوانی، ص 126 و 131).

 - 4آیت الله شیخ عبدالكریم حائری یزدی در بخشی از نظر خویش درباره تعزیه میفرماید: «گمان ندارم كسی منكر خوبی آن باشد، مادامی كه برخی از محرمات شرعی را در بر نداشته باشد؛ مانند استعمال لهو و غیر آنها.» (همان).

 -5 علامه سید محسن امین تأكید مینماید كه در عزداریها باید از سیره ائمه علیهم السلام پیروی كرد و اگر آن بزرگواران تصریحی در این امور نكردهاند، باید از شیوهای منطقی و عاقلانه متابعت نمود (التنزیه لاعمال الشیبه، تألیف شده به سال 1347 ق (1307ش) كه در سال 1322ش توسط جلال آل احمد با عنوان عزاداریهای نامشروع ترجمه و انتشار یافت).

 - 6آیت الله سید عبدالحسین شرف الدین عاملی خاطرنشان مینماید: اگر رویدادهای ملالانگیز اهلبیت به صورت نمایش برگزار شود، اثر خوبی بر دل ما خواهد گذاشت، ولی این برنامه باید از روی اصول صحیح به اجرا درآید. (المجالس الفاخرة فی ماتم العترة الطاهره، سید عبدالحسین شرف الدین، مقدمه).

 - 7آیت الله كاشف الغطاء نیز سوگواری به شكل شبیهخوانی را در صورتی كه درست برپا شود، بدون اشكال میدانست، ولی در ادامه افزوده است: «سعی كنید عزاداری را از كارهایی كه با حزن و عزا جور در نمیآید، جدا كنید. زیرا عزاداری برای زنده ساختن فلسفه قیام امام حسین علیه السلام است، نه برای قصهگویی، نمایش و وقت گذرانی. بكوشید مراسم سوگواری را بدون نقطه ضعف برگزار كنید و مردم را به یاد خدا بیاندازید و ایمان آنها را زیاد كنید.» (كاشف الغطاء، سوره خشم، محمد رضا سماك امانی، ص 72).

 - 8آیت الله میرزا محمد علی شاه آبادی - استاد عرفان امام خمینی - وقتی مشاهده كردند در صحن مطهر امام زاده حمزه علیه السلام مراسم تعزیهخوانی با تحریفات و مضامین موهن برگزار میشود، مانع اجرای آن گردید و مجلس مذكور را به كانون وعظ و خطابه تبدیل نمود. (روایت فضیلت، غلامرضا گلی زواره، مجله پاسدار اسلام، ش 160، ص 41).

 - 9آیت الله بروجردی نیز وقتی ملاحظه نمود شبیهخوانیهای قم وضع نگران كنندهای دارند و توأم با بدعت و تحریف اجرا میشوند، دست اندركاران تعزیه را فرا خواند و به آنان تأكید نمود شبیهخوانی با این شكل حرام است و باید یا اصلاح گردد و یا از برگزاری آنها با این روند مخرب اجتناب شود و اجازه نمیدادند عزاداریهای آفت زده اجرا شود.(حماسه حسینی، شهید مطهری، ج 1، ص 185 )

10 ـ حضرت امام خمینی امام خمینی رحمه الله: تعزیه و شبیه خوانی اگر مشتمل بر حرام نباشد و موجب وهن مذهب نشود، اشکال ندارد ولی بهتر ست به جای آن، مجالس روضه خوانی برپا کنند . (استفتائات امام خمینی رحمه الله، ج 2، ص 28، س 71 و ج 3، س 44 و 40 و 47 و 33)

سوال : لطفاً نظر خود را در مورد تعزيه اي كه با شرايط ذيل خوانده مي شود و مرسوم محلّ مي باشد، مرقوم فرمائيد تا به آن عمل شود؟

1 - از طبل و شيپور و سائر ادوات طرب انگيز هيچ گونه استفاده نمي شود.
2ـ تعزيه را با صداي ساده كه غنا به آن گفته نمي شود مي خوانند.
3 - اجتماع مرد و زن به صورتي است كه زنها و مردها جداگانه و با فاصله پنجاه متر از هم مي نشينند.
4 - كسي كه نسخه زنانه را مي خواند فقط عبا به دوش دارد و يك دستمال سياه به سر مي پيچد.
5 - اشعار معمولي به زبان محلّي(كه در اغلب مجالس مرسوم است) خوانده مي شود.
6- مزاحم وقت نماز و روضه خواني و مانع وعظ نيست وخواننده هم اهل محل است.
امام خميني (قدس سره) : ج) باخصوصيّات مذكوره اشكالي ندارد(. استفتائات امام خميني، ج 3 ، ص 579 ، س 32

 11 ـ از دیدگاه حضرت آیت الله خامنهای اگر مراسم شبیهخوانی مشتمل بر امور دروغ و باطل نباشد و مستلزم مفسده هم نباشند و با توجه به مقتضیات زمان باعث وهن مذهب حق هم نشوند اشكال ندارد ولی در عین حال بهتر است كه به جای آنها، مجالس وعظ و ارشاد و ذكر مصائب حسینی و مرثیهخوانی برپا شود. (اجوبة الاستفتائات، تهران، الهدی، 1381، ص 322).

12 ـ از دیدگاه آیت الله مكارم شیرازی، شبیه خوانی اگر با دروغ و آلات لهو توأم نباشد و موجب توهین به مقام شامخ حضرت حسین بن علی ـ علیه السلام ـ یا سایر شهدا نشود اشكالی ندارد و احتیاط آن است كه مردان لباس زنان را نپوشند. (استفتائات جدید آیة الله مكارم شیرازی دام ظله, ج1, س572)

13 ـ از نظر آیت الله میرزا جواد تبریزی، تعزیه و شبیهخوانی چنانچه مشتمل بر حرام نبوده و وهن به معصومین علیهم السلام نباشد مانعی ندارد. (استفتائات جدید، آیت الله میرزا جواد تبریزی، انتشارات سرور، 1378، چاپ اول، ص 458، ش 2019).

14 ـ آیت الله فاضل لنکرانی: اگر مشتمل بر حرام نباشد و موجب وهن مذهب نشود مانعی ندارد . (جامع المسائل، ج 1، س 2165 .)

15 ـ آیت الله گلپایگانی رحمه الله: اگر تعزیه خوانی مشتمل بر استعمال آلات موسیقی نباشد و غنا و دروغ نخوانند و مرد لباس مختص به زن نپوشد، اشکال ندارد . (مجمع المسائل، ج 1، ص 559، س 77)

16ـ شهید مطهری در خصوص پالایش و پیرایش تعزیه هشدار میدهند: «علما باید با عوامل پیدایش تحریف مبارزه كنند، جلو تبلیغات دشمنان را بگیرند، با اسطورهسازیها مبارزه كنند... » (حماسه حسینی، شهید مطهری،  ج 3، ص 293 )

17 ـ آیت الله صافی : تعزيه و شبيه خواني اگر مشتمل بر آلات لهو از قبيل طبل و شيپور و صنج نباشد و اشعار دروغ و غنا نخوانند و مرد، لباس زنان را نپوشد اشكال ندارد. برگرفته از كتاب « گفتمان عاشورايي» اثر آيت الله العظمي صافي

18 ـ آیت الله علوی گرگانی: اگر تعزیه و شبیه خوانی موجب هتک حرمت به ساحت مقدس بزرگان دین شود، باید اجتناب شود . (اجوبة المسائل، ص 365 .

حضرات آیات بهجت، سیستانی، وحیدخراسانی و صافی: اگر مراسم تعزیه و شبیه خوانی مشتمل بر محرمات نباشد، اشکال ندارد.

در زیر چند سوال دیگر به همراه جواب مراجع در زمینه های تعزیه خوانی عیناً ذکر میشود.

سوال 1: در مراسم شبیه خوانی افرادی به نقش حضرت ابوالفضل ـ علیه السلام ـ و علی اكبر ـ علیه السّلام ـ شبیه خوانی می كنند آیا نذرهایی كه مردم به آنها می دهند متعلق به این افراد است یا خیر؟ در غیر این صورت باید در چه مواردی مصرف شود؟

جواب 1 : این امر بستگی به خود افرادی دارد كه نذر می كنند اگر نذر خود اشخاص كرده اند به آنها می رسد و اگر نذر را برای كل مراسم می دهند در همه موارد عزاداری می توانند مصرف نمایند. (ر.ك استفتائات امام (ره), ج2, ص467, س29)

 سوال 2: ‌اخيراً مطرح مي‌شود كه مجالس عزاداري خصوصاً عزاي سيد الشهدا عليه‌السلام از صورت سنّتي و روضه خواني و استماع آن خارج بشود و به صورت نمايشي و تئاتري تبديل‌گردد، بلكه به‌اين مطلب اصرارمي‌ورزند. نظرمباركتان را بيان‌فرماييد.

ج) اقامه عزاي آن بزرگوار بايد با ذكر مصائب از كتب صحيحه معتبره توسط ذاكرين و علماي محترم با حفظ شئون اهل بيت عليهم السلام باشد و به صورت تئاتر در آوردن معمولاً خالي از لوازم فاسده و غير شرعي نيست.

 سوال 3: حكم خريد، فروش، چاپ، توليد و يا استفاده از عكس ها و پوسترهايي كه از چهره ائمه معصومين عليهم السلام تهيه شده است، چگونه است؟

ج) عكس‌ها و پوسترهاي مذكور، مستند صحيحي ندارند؛ خوب است از اين عمل خودداري شود. برگرفته از كتاب « گفتمان عاشورايي» اثر آيت الله العظمي صافي